Verica – król czy królowa? Spór o inwazję Rzymu na Brytanię

W 43 roku n.e. rzymskie oddziały cesarza Klaudiusza wylądowały w Kent i na zawsze zmieniły historię Brytanii. Dr Miles Russell z Bournemouth University przekonuje teraz, że władca, który namówił Klaudiusza do wyprawy, mógł być w rzeczywistości władczynią. Inni badacze uważają tę tezę za słabo uzasadnioną.

Kim był Verica

Verica był zromanizowanym Brytem i rządził plemieniem Atrebatów, które kontrolowało część dzisiejszego południowego Hampshire i West Sussex. Po śmierci wpływowego przywódcy Cunobelinusa władzę zaczął zdobywać jego syn Caratacus. Verica został wtedy wygnany i uciekł do Klaudiusza, do Rzymu.

Według Russella ta postać ma kluczowe znaczenie. Badacz mówi: „Bez Verici prawdopodobnie nie doszłoby do rzymskiej inwazji”. Jego zdaniem zmienia to także obraz polityki i układu sił w Brytanii epoki żelaza.

Na czym opiera się nowa hipoteza

Russell wskazuje kilka poszlak:

• Imię – łacińskie imiona zakończone na „a” często należały do kobiet.
• Tytuł „Rex” na monetach – według Russella określano nim bliskich sojuszników Rzymu na obrzeżach imperium pod koniec I wieku p.n.e. i w pierwszej połowie I wieku n.e. W odróżnieniu od słów „Regina” (królowa) i „Regis” (króla) nie wskazywał on płci.
• Wizerunek na monetach – na mennicach z czasów Verici widać nagą postać przypominającą kobietę na koniu, a za Cunobelinusa i Caratacusa wyraźnie męskie postaci.
• Skróty w napisach – łacińskie skróty odczytywane dotąd jako „syn” mogą też oznaczać „córka”.

Russell dodaje, że pasowałoby to do krytyki Klaudiusza u rzymskiego pisarza Kasjusza Diona, według którego cesarz ulegał wpływom niewolników i kobiet. Wcześniejsze prace Russella i jego współpracowników pokazały też, że kobiety odgrywały w społeczeństwie epoki żelaza bardzo ważną rolę. Hipoteza znajdzie się w książce „Caratacus: Great King of Britain”.

Co na to sceptycy

Prof. Roger Tomlin z Uniwersytetu Oksfordzkiego, specjalista od łacińskich inskrypcji, przyznaje, że istniały męskie imiona kończące się na „a”. Najmocniejszym argumentem za żeńskim imieniem jest jednak według Tomlina istnienie męskiej formy „Vericus”. Kasjusz Dion nazywa władcę „Bericus” i traktuje go jako mężczyznę. Russell odpowiada, że to mogło być zniekształcenie imienia, bo Dion pisał ponad 200 lat po wydarzeniach, a jego dzieło przepisywały kolejne pokolenia.

Tomlin zwraca też uwagę, że niewiele wskazuje na używanie tytułu „Rex” zarówno wobec mężczyzn, jak i kobiet. Rzymianie znali wprawdzie sprzymierzone królowe, ale trzeba znaleźć inne przykłady takiego nazewnictwa. Półnagi wojownik na rewersie monety niczego jeszcze nie dowodzi. Tomlin porównuje to do twierdzenia, że królowa Wiktoria była mężczyzną, bo na jej złotych monetach widnieje jeździec zabijający smoka.

Dr Daphne Nash Briggs, specjalistka od monet epoki żelaza, także jest sceptyczna. Zauważa, że na niektórych monetach z imieniem Verici widać wyraźnie męską postać na koniu, na innych portret w męskim stroju kapłańskim, a jeszcze na innych głowę i szyję z jabłkiem Adama. Russell odpowiada, że ten ostatni wizerunek przedstawia cesarza, a płeć postaci w stroju kapłańskim i jej tożsamość nie są jasne.

Co to znaczy w praktyce

Polski czytelnik nie znajdzie tu bezpośredniego związku z historią naszego regionu, bo dotyczy ona Wysp Brytyjskich. Sprawa dobrze pokazuje jednak, jak historycy pracują na szczątkowych źródłach. Wnioski wyciągają z imion, skrótów na monetach i relacji spisywanych wiele lat po wydarzeniach, więc nawet podstawowe ustalenia bywają przedmiotem sporu.

Na razie to tylko hipoteza i nic nie wskazuje, że podręczniki szybko ją przyjmą. Sam Russell liczy na debatę: uważa, że dotychczasowa, jednostronna opowieść trwa zbyt długo i trzeba o niej dyskutować.

Źródło: The Guardian – „Historians say King Verica persuaded Rome to invade Britain. But could Verica actually have been a queen?”