Tłuszcze nasycone a cholesterol: geny decydują, jak mocno reagujemy
Niektórzy po zmianie diety widzą duży spadek lub wzrost cholesterolu, inni – prawie żadnej różnicy. Badacze ze Stanford Medicine wskazują, że za tę rozbieżność może odpowiadać genetyka. Wyniki pracy ukazują się w czasopiśmie „JACC: Advances”.
Skąd różnice w reakcji na dietę
Kardiolog Shoa Clarke od dawna obserwuje w gabinecie dwie skrajne grupy pacjentów: jedni po zmianie jadłospisu nie notują poprawy wyników, drudzy – zmian bardzo wyraźnych. To skłoniło zespół do sprawdzenia, jak geny wpływają na związek między spożyciem tłuszczów nasyconych a poziomem cholesterolu.
Analizą objęto dane blisko 21 tysięcy kobiet, u których wykonano sekwencjonowanie genów i które opisały swoje odżywianie. Naukowcy potwierdzili znaną zależność: im więcej tłuszczów nasyconych, tym wyższy poziom cholesterolu LDL, czyli tzw. „złego” cholesterolu, który odkłada się w tętnicach. Okazało się jednak, że siła tej zależności jest różna. U kobiet z genetyczną skłonnością do wysokiego cholesterolu efekt był wyraźnie wzmocniony, a u pozostałych – słabszy.
Clarke zwraca uwagę, że to odwraca popularne myślenie: osoby z predyspozycją genetyczną nie są skazane na wysoki cholesterol niezależnie od diety. Wręcz przeciwnie – to one najsilniej reagują na jedzenie, więc dieta może im najbardziej pomóc albo zaszkodzić.
Zawały i udary
Zespół sprawdził też częstość zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak zawał czy udar. Najbardziej narażona okazała się czwarta część uczestniczek o największej genetycznej skłonności do wysokiego LDL, które jednocześnie jadły więcej tłuszczów nasyconych. U pozostałych 75% większe spożycie tych tłuszczów nie zwiększało ryzyka w zauważalny sposób.
Według autora może to jedna z przyczyn trwających sporów o to, ile tłuszczów nasyconych w diecie jest dopuszczalne. Ważne zastrzeżenie: nawet u osób o niskim ryzyku genetycznym większa ilość tych tłuszczów nie działała ochronnie. Clarke podkreśla, że nie ma dowodów na korzyści dla serca z jedzenia ich więcej.
Dieta ketogeniczna i ograniczenia badania
Instytucje takie jak Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne i Światowa Organizacja Zdrowia zalecają ograniczanie czerwonego mięsa ze względu na tłuszcze nasycone. Tymczasem popularne diety, np. ketogeniczna, opierają się na produktach tłustych i białkowych. Zdaniem badacza fakt, że część osób na takiej diecie ma dobre wyniki lipidogramu, pasuje do roli genów – zróżnicowanie jest ogromne i trudno wyniki uogólniać.
Badanie dotyczyło kobiet z amerykańskiego programu Women’s Health Initiative, ze średnią wieku 65 lat na starcie. Uczestniczki przez trzy miesiące zapisywały, co jedzą, a ich cholesterol mierzono na czczo. Do oceny genetycznej użyto tzw. poligenicznego wskaźnika ryzyka, opracowanego wcześniej na danych ponad 1,6 mln osób. Wstępne wyniki kolejnych prac sugerują, że osoby z wysokim wskaźnikiem częściej miały problem z cholesterolem po przejściu na dietę niskowęglowodanową.
Co to oznacza dla czytelnika w Polsce
Na razie nie ma dowodów, by testy genetyczne powinny kierować zaleceniami żywieniowymi – podkreśla sam Clarke. W polskich gabinetach takie wskaźniki nie są standardem, a badanie nie zmienia obecnych zaleceń: ograniczanie tłuszczów nasyconych pozostaje rozsądną praktyką.
Praktyczny wniosek jest prosty. Jeśli w rodzinie występowały wysoki cholesterol, zawały lub udary, warto regularnie wykonywać lipidogram i obserwować, jak organizm reaguje na zmiany w jadłospisie. Przed przejściem na dietę bogatą w tłuszcz, np. ketogeniczną, dobrze skonsultować się z lekarzem i po kilku tygodniach sprawdzić wyniki. Autorzy badania mają nadzieję, że w przyszłości pozwoli to na „precyzyjną profilaktykę”, czyli zalecenia dopasowane do indywidualnych cech pacjenta.
Źródło: Medical Xpress – „For some, diet significantly swings cholesterol levels, study finds”
